13 lipca 2026 InformacjeKultura

Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej - 12.07.2026 r.

Dnia, 12 lipca 2026, w Liszkach odbyły się obchody Dnia Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej, upamiętniające heroizm, ofiarność i cierpienie mieszkańców polskich wsi w czasie II wojny światowej. Wydarzenie zostało zorganizowane przy współpracy Wojewody Małopolskiego dr. inż. Krzysztofa Jana Klęczara, Dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie dr. hab. Filipa Musiała oraz Wójta Gminy Liszki Wojciecha Starowicza.

Wśród obecnych na uroczystości była Stefania Szacoń z domu Rospond, więźniarka polityczna czasów stalinowskich, skazana w procesie księży kurii krakowskiej w 1953 roku, wdowa po kpt. Wacławie Szaconiu, zmarłym w styczniu 2025 roku żołnierzu AK i powojennego podziemia antykomunistycznego, także więźniu politycznym komunistycznego reżimu.

Obchody rozpoczęły się od złożenia kwiatów przy Pomniku Ofiar Pacyfikacji Liszek na Rynku. Następnie odprawiona została Msza Święta w intencji pomordowanych celebrowana przez Wikariusza Parafii Rzymskokatolickiej pw. Św. Mikołaja w Liszkach ks. Marka Pitala oraz podpułkownika ks. Mateusza Korpak. Po Mszy Świętej uczestnicy udali się na cmentarz parafialny, gdzie znajduje się zbiorowa mogiła pomordowanych mieszkańców.

Po Mszy Świętej uczestnicy uroczystości wraz z pododdziałami Wojska Polskiego oraz przedstawicielami organizacji i instytucji przeszli na cmentarz parafialny, gdzie przy Pomniku Ofiar Pacyfikacji kontynuowano obchody. Odczytano Apel Pamięci ku czci pomordowanych, po którym oddano salwę honorową. Następnie delegacje złożyły wiązanki kwiatów i zapaliły znicze, oddając hołd ofiarom pacyfikacji.

Wystąpienia okolicznościowe wygłosili:

  • Wójt Gminy Liszki Wojciech Starowicz,
  • II Zastępca Dyrektora Biura Wojewody Beata Dziedzic, która odczytała list od Wojewody Małopolskiego;
  • dr hab. Filip Musiał, Dyrektor IPN Oddział w Krakowie.

Wieńce i znicze złożyli m.in.:

  • w imieniu Wojewody Małopolskiego – II Zastępca Dyrektora Biura Wojewody Beata Dziedzic,
  • Dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie – dr hab. Filip Musiał,
  • w imieniu Starosty Krakowskiego Elżbiety Burtan Radna Powiatu Krakowskiego Zofia Pyla oraz Radni Powiatu Krakowskiego Agnieszka Pyla oraz Krzysztofem Krupa,
  • Wójt Gminy Liszki – Wojciech Starowicz,
  • w imieniu Radnych Gminy Liszki: Józefa Wyżga, Marek Buczek, Janusz Mazurkiewicz,
  • przedstawiciele służb mundurowych garnizonu małopolskiego,
  • NSZZ “Solidarność” Region Małopolska,
  • 25 Związek Drużyn Ostoja Balice-Morawica,
  • Jednostka Strzelecka 1924 oraz Krakowska Drużyna Orląt im. A. Petrykiewicza,
  • przedstawiciele rodzin pomordowanych,
  • przedstawiciele Szkoły Podstawowej nr 2 im. Św. Królowej Jadwigi w Kaszowie,
  • Lisieckie Stowarzyszenie Św. Jana Kantego.

Dziękujemy za obecność w tym szczególnym dniu: mieszkańcom Liszek, Kaszowa oraz Gminy Liszki, rodzinom ofiar Pacyfikacji; kompanii Wojska Polskiego 8. Krakowskiej Bazy Lotnictwa Transportowego im. płk. pil. Stanisława Jakuba Skarżyńskiego, Druhnom i Druhom Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu Gminy Liszki za liczny udział i wystawienie pocztów sztandarowych: OSP w Czułowie, w Kaszowie, w Kryspinowie, w Liszkach, w Mnikowie, w Piekarach, w Rącznej, w Ściejowicach; Jednostce Strzeleckiej 1924 oraz Krakowskiej Drużynie Orląt im. A. Petrykiewicza, pracownikom Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie za współorganizację i zaangażowanie w przygotowanie uroczystości.

Niemiecka pacyfikacja Liszek
Zaledwie trzy dni po pacyfikacji pobliskiego Kaszowa, 4 lipca 1943 r. Niemcy przeprowadzili podobną operację w podkrakowskiej wsi Liszki. Zbrodnia miała niemal identyczny przebieg, a jej wykonawcami byli funkcjonariusze policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa (gestapo) z Krakowa, kierowani m.in. przez SS-Untersturmführera Heinricha Balba i SS-Sturmscharführera Ericha Vollbrechta, a także niemiecka żandarmeria. Jako odpowiedzialnego za akcję wskazuje się także niemieckiego starostę (Kreishauptmanna) dr. Alberta Schaara.
W nocy z 3 na 4 lipca 1943 r. Niemcy otoczyli kordonem całe Liszki. Następnie przeprowadzili w domostwach rewizje i po wyprowadzeniu Polaków na łąkę, dokonali ich selekcji. Wszystkim rozkazali leżeć nieruchomo twarzą do ziemi. Do zatrzymanych dołączono także ludzi z sąsiednich wiosek, zmierzających na niedzielną mszę świętą do kościoła w Liszkach. Spośród leżących na ziemi wybierano pojedyncze osoby, które kierowano na brutalne przesłuchania do pobliskiej stodoły. Świadkowie zapamiętali przeraźliwe odgłosy bicia i jęki torturowanych, których Niemcy wieszali za związane na plecach ręce i bili po całym ciele.
Pacyfikacja trwała kilkanaście godzin. Pod koniec dnia jeden z wyższych oficerów niemieckich rozkazał, by wszyscy spędzeni na łąkę powstali i wysłuchali jego przemówienia. Oznajmił wówczas, że przesłuchane osoby zostaną rozstrzelane z powodu przynależności lub sprzyjania „bandom” występującym przeciwko władzom okupacyjnym. Następnie jeden z niemieckich funkcjonariuszy przeszedł wśród leżących na wzgórzu Maciejówka i zamordował strzałem w tył głowy 30 osób. Zginęło wówczas 27 mężczyzn i 3 kobiety. Po zakończeniu egzekucji rozkazano pozostałym przy życiu Polakom złożyć ślubowanie, że nie będą w przyszłości angażowali się w działalność antyniemiecką. Okupanci nałożyli również na wieś kontrybucję oraz podpalili część zabudowań, zakazując gaszenia pożaru. Następnie rozkazano wybranym mężczyznom wykopać rów, do którego wrzucono ciała ofiar zbrodni.
Po ustąpieniu Niemców w 1945 r. zarządzono ekshumację ofiar pacyfikacji Liszek. Ciała pochowano w zbiorowej mogile na cmentarzu parafialnym.

Źródło: IPN Oddział w Krakowie